Sürdürülebilir büyüme için yeni stratejiler şart

Hüseyin VATANSEVERKüresel un pazarının bü­yüklüğü 2025 yılın­da 109,84 milyar dola­ra ulaştı. 2030 yılına kadar yüz­de 4,7 yıllık bileşik büyüme oranı (CAGR) ile 137,17 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

Un pazarın­daki söz konusu büyümenin iti­ci gücünü ise fırıncılık ürünle­rine yönelik artan küresel talep oluşturuyor.

Bununla birlikte pa­zar eğilimi, tüketicilerin sağlık­lı ürünlere olan yönelimine işa­ret ediyor.

Önde gelen şirketlerin sağlık bilincine sahip tüketicile­re yönelik çözümleri, un pazarı­nı yeniden şekillendiriyor.Yakın geleceğe dair söz konusu tahmin­lerde öne çıkan eğilimler arasın­da özel ve zenginleştirilmiş unla­ra olan talebin artması, temiz ve etiketli öğütme uygulamalarının yaygınlaşması, glütensiz ve alter­natif tahıl unlarına olan tercihin artması, endüstriyel un karıştır­ma kapasitelerinin genişleme­si, raf ömrü ve tutarlılığa verilen önemin artması yer alıyor.Güçlü üretim altyapısı ve yay­gın ihracat ağıyla Türk un sana­yisi, gıda arz güvenliğinde strate­jik bir rol üstleniyor.

Buna ilave Türkiye, 2014 yılından bu yana en büyük un ihracatçısı konumun­da yer alırken, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 30’unu karşılıyor.

Türkiye Un Sanayicileri Fede­rasyonu (TUSAF) verilerine gö­re Türkiye’nin 2025 yılı üretimi 18 milyon tona yakın bir seviyede gerçekleşti. 2026 yılı için ise re­koltenin 20 milyon tonun üzerine çıkması bekleniyor.

En son 2023- 2024 sezonlarında görülen bu re­kolteye ulaşabilmek ise nisan ve mayıs yağmurlarına bağlı.Küresel talebin daralmasıyla 2026 yılı gerilemeyle başladıÜlke un sanayiinin mevcut du­rumuna bakıldığında Türkiye genelinde 472 adet kurulu fabri­ka bulunuyor.

Bunların 374 ade­ti aktif durumda olmakla birlik­te 98 fabrika pasif durumda.

Un sanayiinin kurulu kapasitesi 28 milyon ton olmasına karşın, ak­tif kapasite 12 milyon tona yakın.

Bu nedenle sektörde atıl kapasite sorunu gündeme geliyor.

Kapa­site kullanım oranı sezona göre yüzde 45–55 bandı arasında de­ğişim gösteriyor.

Dünyadaki un fabrikalarının ortalama kapasite kullanım oranı yüzde 65 iken, bu oran Türkiye için yüzde 47 civa­rında bulunuyor.

Sektörün geç­miş verileri ele alındığında kapa­sitenin 10 yıl önceki seviyelere gerilediği görülüyor.Türkiye’nin un endüstrisi, 2025 yılında yaklaşık 2,4 milyon ton un ihraç etti.

Bu miktar değer olarak 900 milyon dolar tutarıyla kayıt­lara geçmesine karşın, önceki zir­ve yıllara kıyasla düşük bir seviye şeklinde yorumlanıyor. 2026 yı­lı ocak-şubat ayları değerlendiril­diğinde ise 2025 yılının aynı dö­nemiyle kıyaslandığında kilogram bazında yüzde 16, değer bazında ise yüzde 21 kayıp yaşandığı gö­rülüyor.

Söz konusu gerilemenin temel nedenleri arasında Irak pa­zarında yaşanan kayıp, ekonomik dış ticaret tedbirleri ile ithalat-ih­racat rejimi ve küresel talep da­ralması yer alıyor.

Sektörün 2026 yılsonu ihracat beklentisi mevcut eğilimler doğrultusunda 2,5 mil­yon ton civarında beklenirken en iyimser senaryoda ise 2.8 milyon ton seviyelerinde şekilleniyor.Sektörün ihracatı Suriye pazarında hızla büyüdüTürk un endüstrisinin ana pa­zarları arasında Irak, Suriye, Af­rika, Ortadoğu yer alıyor.

Irak ve bazı Ortadoğu ülkelerini kapsa­yan pazarlarda daralma yaşanır­ken; Afrika, Güneydoğu Asya, La­tin Amerika ve Suriye gelişen pa­zarlar arasında öne çıkıyor.

Aralık 2025 itibarıyla Suriye’ye yapılan buğday unu ihracatı 56,9 bin ton ve 19,7 milyon dolar seviyesine ulaş­tı.Böylece Suriye pazarında Ocak 2025’e oranla miktarda yüzde 41,3, değerde yüzde 48,8 artış kay­dedildi.

Yıl genelinde Suriye ihra­catı 629,7 bin ton ve 214,3 milyon dolar seviyesindeki performans ile Türk un sanayiinin en hızlı bü­yüdüğü pazarlar arasında ön sıra­lara yerleşti.

Diğer taraftan sektö­rün hedefinde ve konumunu güç­lendirme arzusu taşıdığı pazarlar arasında Suriye, Etiyopya, Mada­gaskar, Malezya, Filipinler ve De­mokratik Kongo Cumhuriyeti po­tansiyel ülkeler olarak öne çıkıyor.Yoğun rekabete sahne olan uluslararası pazarlarda ürün­ler nitelikleri sayesinde ön pla­na çıkabiliyor.

Bu nedenle ulus­lararası pazarlarda nitelikli ürün sunabilmek, katma değer oluş­turmaktan geçiyor.

Bunu gerçek­leştirmekte Ar-Ge çalışmaları ve yeni ürün geliştirmelerinin yanı sıra farklı pazarların taleplerine göre ürün çeşitlendirmesi yap­mak da gerekiyor.

Ayrıca İran’da yaşanan gelişmelerin gübre baş­ta olmak üzere girdi maliyetleri üzerinde etkileri, büyük olasılık­la 2026 fiyatlarına kritik şekilde yansıyacak.

Bu durumda kriz Or­tadoğu’daki ülkeleri etkilerken, un endüstrisinin bölge ile ger­çekleştirdiği ticaret üzerindeki etkiyi azaltacak adımlar stratejik önem kazanıyor.