Tarladan depoya: Kaçırdığımız bir enerji fırsatı !

Değerli okurlarım, 7 bölümden oluşan bu yazı dizisinin bu gün 2. bölümünü paylaşıyorum.Enerji dendiğinde zihnimiz hâlâ refleks olarak yer altına yöneliyor.

Petrol, doğalgaz, kömür…Bunlar da yaşamsal kuşkusuz; üretiyoruz, kullanıyoruz, kirletiyoruz, ödüyoruz…Buna karşılık, 21. yüzyılın en dikkat çekici dönüşümlerinden biri, enerjinin kaynağına dair bu kalıpların kırılmaya başlamasıdır.Belki de en büyük dönüşüm, gözümüzün önünde ama alışkanlıklarımızın gölgesinde kalıyor:Toprak!

Evet sadık yârimiz: Toprak!İşte o toprak yalnızca gıda üretmez.

Toprak aynı zamanda, enerji de üretebilir.Kanola bitkisi bu gerçeğin en somut örneklerinden biridir.Yüksek yağ oranına sahip olan bu bitki, işlenerek biyodizele dönüştürülebilir.Bu dönüşüm, teknik olarak karmaşık olsa da, mantık olarak son derece basittir: Güneşten gelen enerji, bitki aracılığıyla depolanır ve daha sonra fiziki depolardan yakıta dönüştürülür.Bu aslında doğanın sunduğu bir enerji döngüsüdür.Kanola bazlı biyoyakıt üretimi, enerji üretimini merkezî yapılardan çıkarıp daha geniş bir tabana yayma potansiyeline sahiptir.Daha halkçı, bütçe dostu bir yakıta!Yani enerji üretimi yalnızca büyük şirketlerin ya da devletlerin kontrolünde olmak zorunda değildir.

Çiftçi de bu sistemin aktif bir parçası olabilir.Bu durum, kırsal kalkınma açısından son derece kritik bir fırsat sunar.Halen Türkiye’mizde kırsal alanların en önemli sorunlarından biri, gelir yetersizliği ve üretim motivasyonunun zayıflamasıdır.Tarım, çoğu zaman düşük kârlı bir faaliyet olarak görülmektedir.

Oysa tarımın enerji ile entegre edilmesi, bu algıyı tamamen değiştirebilir.Çiftçi yalnızca gıda üreticisi değil; aynı zamanda enerji üreticisi hâline gelebilir.Bu, ekonomik anlamda yeni bir denge yaratır.Aynı zamanda bu modelin bir başka önemli avantajı daha vardır: dışa bağımlılığın azalması!Unutmayalım Türkiye, enerji ithalatına ciddi ölçüde bağımlı bir ülkedir.Petrol ve doğalgaz ithalatı, cari açığın en büyük kalemlerinden birini oluşturmaktadır.Bu durum, ekonomik kırılganlığı artırmakta ve dış şoklara karşı bizi zayıf kılmaktadır.

Oysa yerli tarım ürünlerine dayalı biyoyakıt üretimi, bu bağımlılığı azaltma potansiyeline sahiptir.O arada, elbette bu modelin de sınırları vardır: Tarım arazilerinin kullanım dengesi, gıda üretimi ile enerji üretimi arasındaki hassas ilişki ve verimlilik gibi konular dikkatle yönetilmelidir… Ancak bu zorluklar, bu alanın tamamen göz ardı edilmesini gerektirmez.Asıl mesele, dengeyi kurabilmektir.Peki Türkiye bu fırsatı değerlendirebildi mi?Dürüst cevap: hayır.Geçmişte bu alanda benim de çabalarımla tanıklık etiğim çeşitli girişimler olmuş, hatta uluslararası iş birlikleri gündeme gelmiştir.Ancak ne acıdır ki, “mevzuat yapısı”, teşvik mekanizmalarının yetersizliği ve uzun vadeli stratejik planlama eksikliği, ve burada tekrarı yararsız örüntüler bu alanın gelişimini sınırlamıştır.Oysa aynı dönemde Avrupa ülkeleri bu alana ciddi yatırım yapmış ve biyoyakıt üretimini sistematik bir şekilde desteklemiştir.Günümüzde Avrupa’da biyodizel, enerji portföyünün önemli bir parçası hâline gelmiştir.Bu noktada şu soruyu sormak kaçınılmazdır:Biz neden aynı yolu izleyemedik?

Yukarıda izah ettik ama ekleyelim:Bu “sorun”-un cevabı teknik yetersizlik değil; öncelik meselesidir.Enerji politikaları, çoğu zaman kısa vadeli ihtiyaçlara göre şekillendirilmiştir.

Oysa biyoyakıt gibi alanlar, uzun vadeli planlama ve kararlılık gerektirir.Belki bugün hâlâ geç değildir.Türkiye’nin geniş tarım alanları, uygun iklim koşulları ve üretim potansiyeli, bu modelin hayata geçirilmesi için yeterlidir.Ancak bunun için tarım ve enerji politikalarının birlikte ele alınması gerekir.Tıpkı tarım ile sanayinin ortak kesişim alanlarının bir arada değerlenerek, tarımda sanayileşmeye erişilmesi hedefinde olduğu gibi; disiplinler arası düşünmeye, kurumlar arası iş birliğine gereksinmemiz vardır.Parçalı çözümler yerine bütüncül bir yaklaşım şarttır.Ayrıca bu modelin bir başka önemli boyutu daha vardır: sosyal adalet.Enerji üretiminin daha geniş bir tabana yayılması, gelir dağılımı açısından daha dengeli bir yapı oluşturabilir.Çiftçinin kredisini,, faiz ödemek için değil, üretmek için kullanma kapasitesini artırır.Büyük sermaye yerine üretici kesimin sürece dahil olması, ekonomik yapıyı daha kapsayıcı hâle getirebilir.Bu da yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda toplumsal bir dönüşüm anlamına gelir.Bugün dünya, enerji kaynaklarını çeşitlendirmeye çalışıyor.Güneş, rüzgâr, hidrojen… Hepsi önemli.

Ancak toprağın sunduğu bu yazıya konu olan imkân, çoğu zaman yeterince dikkat çekmiyor.Oysa belki de en sade çözüm, en güçlü çözümdür.Toprak, yüzyıllardır insanı besledi.

Yukarıda da dediğim gibi bizim sadık yârimizdir…Belki de artık depoları da doldurma zamanı gelmiştir!Atlantik’ten, Ortadoğu’dan değil; Anadolu’dan…Ve belki de en önemli soru şudur:Toprak yalnızca bugünü mü besleyecek, yoksa geleceğin enerjisini üretecek midir?Bu soruya verilecek cevap, yalnızca enerji politikalarını değil; kalkınma anlayışımızı da belirleyecektir.Dr.R.Bülend Kırmacı(*) Teknik Bilgi Notu: Kanola (rapeseed), yağ oranı yüksek bir tarım bitkisidir.

Elde edilen yağ, “transesterifikasyon” adı verilen kimyasal işlemle biyodizele dönüştürülür.

Biyodizel, dizel motorlarda belirli oranlarda kullanılabilir ve fosil yakıtlara göre daha düşük karbon salımı sağlar.

Tarım + enerji entegrasyonu açısından önemli bir modeldir…