Şirketlerin bilanço makyajı: Bir kendini kandırma hikayesi!

Ekonomist – Bankacı UĞUR GÜNDÜZMakyaj, kişinin görünümünü değiştirmek ve güzelleştir­mek amacıyla yüz ve vücuda uygu­lanan kozmetik ürünlerdir.

Makyaj yapmanın en önemli iki nedeni ise güzelleşerek çekiciliği artırmak ve kusurları kapatmaktır.Bilanço makyajı ise bir şirketin finansal durumunu olduğundan daha iyi ya da vergi avantajı yarat­mak için olduğundan kötü göster­mek amacıyla yapılan muhasebe manipülasyonlarıdır.Peki firmalar neden makyaj ya­par?● Yatırımcıları çekmek ya da “kan­dırmak” mı desek!● Kredi alabilmek için!● Vergi kaçırmak ya da denemek için diyelim!Biz yazımızda finansalı kuruluş­lar nezdinde bilanço itibarını sağ­lamak için yapılan makyaj üzerin­de duracağız.Nasıl yapılıyor?Bilanço makyajı, çeşitli muhase­be teknikleri kullanılarak yapılır:● Gelirlerin/giderlerin hatalı kay­dedilmesi● Hayali satışlar oluşturulması● Giderlerin ertelenmesi● Karşılıkların yetersiz ayrılması● Stokların değerinin yüksek/dü­şük gösterilmesi● Maddi duran varlıkların değeri­nin yüksek gösterilmesi● Borçların bilançoda gösterilme­mesi● Garanti yükümlülüklerinin giz­lenmesi● Kur farklarının yanlış muhase­beleştirilmesi.Amaç ve sonuç farklılığıMakyajlanmış bilançolar, şirket yöneticilerinin ve yatırımcıların yanlış kararlar almasına yol açar.

Gerçek finansal durumu yansıt­mayan verilerle yapılan analizler, hatalı yatırım kararlarına, gereksiz borçlanmaya veya yanlış stratejile­re neden olur.Yani makyajı yapan bile yaptı­ğının doğru olduğuna inanmaya başlar ve yanlışın üzerine doğru­yu inşa etmeye çalışır.

Kıt kaynak­lar heba olur.

Bilanço makyajı orta­ya çıktığında, yatırımcılar şirkete olan güvenlerini kaybeder.Her makyaj bir gün akar!

Bu du­rum, hisse senedi fiyatının düş­mesine, şirketin piyasa değerinin azalmasına ve gelecekte yatırım bulma zorluğuna yol açar.

Güven kaybı, şirketin itibarını zedeler ve uzun yıllar boyunca onarılamaz.Bilanço makyajı yasalara aykırı bir faaliyettir ve tespit edildiğinde şirket yöneticileri ve ilgili kişiler hakkında hukuki süreç başlatılır.

Bu süreç sonucunda para cezaları, hapis cezaları ve meslekten men gibi ciddi yaptırımlar uygulanır.

Şirketin kendisi de ağır para ceza­larıyla karşı karşıya kalır.Finansal tabloları manipüle eden şirketlerin kredi notları düşer ve finansmana erişimleri zorlaşır.

Kredi veren kuruluşlar ve diğer fi­nansman kaynakları, güvenilirliği­ni yitirmiş şirketlere daha yüksek faiz oranları uygulamak ister.Bu durum, şirketin finansman maliyetini artırır ve rekabet gücü­nü olumsuz etkiler.Bankalar kredi talebini değer­lendirirken en büyük referans bi­lanço kayıtlarıdır.

Kredi notunun asli unsuru bilanço kayıtları ince­lendiğinde, makyaj mutlaka akar.Bilanço makyajı, şirketin teda­rikçiler, müşteriler ve diğer iş or­takları nezdindeki itibarını da ze­deler.

Güvenilir olmayan bir imaj, ticari ilişkilerin bozulmasına ve yeni iş fırsatlarının kaçırılmasına neden olur.Çalışan her şeyin farkındaŞirketin gerçek finansal duru­munun kötü olduğu ancak makyaj­la iyi gösterildiği durumlarda, ça­lışanların bazıları (işlemleri insan yapar) bu durumu fark eder.İşten ayrılmalar başlayınca, iyi personelle daha az liyakatlı perso­nel yer değiştirir.

Şirketin ahlakı bozulursa çalışanlarının da ahlak perdeleri inmeye başlar.İkincil kayıt tehlikesiHayali bilanço yaratanlar gerçek bilanço kayıtlarını da izlemek zo­rundadır.

Yani el altı ikincil kayıt tutar ve bir nevi suçun delilini ya­ratırlar.Finans dünyasında "makyajlı bi­lanço" (window dressing) bir nevi açık sır gibidir.

Şirketler, bilanço­larını daha likit, daha kârlı veya da­ha az borçlu göstermek için çeşitli muhasebe oyunlarına başvururlar.

Ancak profesyonel bir banka ana­listi veya istihbarat uzmanı için bu makyajı silmek genellikle sadece birkaç saatlik bir "röntgen" çalış­masına bakar.Şeffaf ve doğru bilançonun ne­den sadece bir "dürüstlük mesele­si" değil, aynı zamanda stratejik bir zorunluluk olduğunu açıklayalım.Bankalar nasıl anlar?Bankaların istihbarat ve analiz birimleri, sadece size verilen ka­ğıtlara bakmazlar.

Gerçekleri orta­ya çıkarmak için kullandıkları bazı standart filtreler vardır:● Nakit akış analizi: Kâr açıkla­yan ama kasası boş olan bir şirket, banka için "şüpheli"dir.

Analistler, "Bu kâr nerede?" sorusunun ceva­bını nakit akış tablolarında bulur.● Sektörel kıyaslama: Sektör ortalaması yüzde 10 kâr marjıy­ken bir şirket yüzde 30 beyan edi­yorsa, bankacı buna "dahi" gözüy­le değil, "burada bir gariplik var" gözüyle bakar.● Ticari sicil ve çapraz kontrol­ler: Grup şirketleri arasındaki fik­tif faturalaşmalar veya ilişkili ta­raflardan alacaklar, konsolide ra­porlarda hemen sırıtır.● Vergi dairesi vs. yönetim bi­lançosu: İki bilanço arasındaki uçurum, şirketin "gerçek" duru­mu hakkında bankaya net bir me­saj verir.Şeffaf bilançonun faydalarıDoğruyu söylemek, kısa vadede "hayır" cevabı alma riskini taşısa da uzun vadede şirketin finansal sağlığını korur.Sağlıklı kredi ilişkisinde açık ol­mak, kredi talebini amaçlandırır, finansman ihtiyacını ve kullanım yerlerini somutlaştırır.

Bilanço­nun krediye ihtiyacı yokken şirke­tin ihtiyacı olamaz!Ayrıca banka, gerçek nakit akı­şını görmediği için şirketin ödeye­meyeceği bir ödeme planı (itfa pla­nı) oluşturabilir.

Bu da şirketi te­merrüde sürükler.Şeffaflık bedava değil ancak da­ha ucuzdur!Şeffaf bir bilanço düzenlemek; profesyonel bir muhasebe/finans sistemi, iç denetim ve bazen ba­ğımsız denetim maliyeti demektir.

Ancak bu maliyet, eksik/yanlış bil­gi nedeniyle ödenen gizli maliyet­lerden çok daha düşüktür.Bankalar için en kötü senaryo "kötü bilanço" değil, "belirsiz bi­lanço"dur.

Bankacı, yönetebilece­ği riski sever; neyle karşılaşacağını bilmediği bir yapıdan ise arkasına bakmadan kaçar.Kredi taleplerinde şeffaflık, ban­kaya karşı bir lütuf değil, şirketin kendi sürdürülebilirliği için bir zır­htır.

Gerçeklerin eninde sonunda istihbarat raporlarında ortaya çı­kacağı bir sistemde, makyaj yap­mak sadece "pazarlık gücünü" ken­di eliyle bankaya teslim etmektir.Şeffaf olan şirket, zayıf yönlerini bildiğini ve bunları düzeltmek için bir planı olduğunu göstererek pro­fesyonel bir duruş sergiler.

Bu du­ruş, çoğu zaman beklenenden daha fazla limit açtırır.Sonuç olarak; bilanço makyajı kısa vadede bazı şirketlere avan­taj sağlıyor gibi görünse de, uzun vadede hem şirketlerin kendileri hem de ülke ekonomisi için ciddi ve kalıcı zararlara yol açan etik dışı bir uygulamadır.

Şeffaflık, dürüstlük ve hesap verebilirlik ilkelerine da­yalı bir finansal raporlama sistemi, sağlıklı bir ekonomi ve güvenilir iş ortamı için hayati önem taşır.